Ik heb niet veel strafzaken meegemaakt met zoveel onduidelijkheden aan het einde van een lange zit in zaal 14 als maandagavond.
Het was er stevig aan toegegaan.
Vader Klaas H. (53) hoorde net als zoon Randy (28) vijftien jaar gevangenisstraf eisen, medeverdachte Evert (28) vijf jaar.
Alleen Pascal (28) mag wat justitie betreft over twee weken de gevangenis verlaten.

Pascal mag zich dan in de handen knijpen.
Behalve moord was hem ook de exploitatie van een hennepkwekerij ten laste gelegd. In de loop van de zitting werd moord veranderd in openlijk geweld en werd de kwekerij zelfs helemaal vergeten.

Bij Evert kwam de eis van vijf jaar aan als een mokerslag.
Hij liet het hoofd diep zakken.
Hij had trouwplannen.

Vader en zoon bleven ook na de eis de ruste zelve.
Vader Klaas beriep zich zeven uur lang op zijn zwijgrecht, zoon Randy beantwoordde alle vragen met de woorden: ‘geen commentaar’.

In de nacht van 20 op 21 juni werd in de Bina-bar in de Groninger Oosterparkwijk Jan Zuidema vermoord. Tien messteken maakten in de dartruimte van het buurtcafé een einde aan zijn leven.
Daags na de steekpartij meldde Randy zich bij de politie met de mededeling: ‘Ik heb het gedaan, ik heb gestoken.’

Het was op het moment van de steekpartij druk in de zaak.
Veel getuigen.
Dat leverde ook veel verklaringen op, maar geen duidelijk beeld.
Afgelegde verklaringen werden weer ingetrokken dan wel bijgesteld.
Volgens de officier van justitie hebben veel mensen die door de politie zijn ondervraagd, niet het achterste van hun tong laten zien.
Dat zou misschien wel te maken kunnen hebben, zo zei hij, met de code van de wijk: met de politie praat je niet.

Zoon Randy was die avond met zijn vrienden Evert en Pascal op stap.
Na een kort bezoek aan een pokertoernooi in de stad, gaan ze naar de Bina-bar.
Gezellig nog een biertje drinken.

Dat idee had diezelfde avond ook Jan Zuidema.
Tegen half twaalf die avond was hij met een taxi naar het café gekomen.
In zijn rugtas zit een mes, in papier verpakt.

Het is misschien een ongelukkige samenloop van omstandigheden geweest.
Maar de officier van justitie sluit een wraakactie niet uit.
Zegt daarom voor alle zekerheid dat voor bloedwraak in onze samenleving geen ruimte is.

In december 2003 werden drie mensen in een ander café in Groningen neergestoken. Een van hen is er zeer ernstig aan toe, maar overleeft de aanslag.
Een van de gewonden is ook Randy.
De dader: Jan Zuidema.
Hij kreeg voor een drievoudige poging tot moord zes jaar celstraf opgelegd.
In 2008 – weer vrij – raakte hij betrokken bij een incident, in juni van dat jaar, met een mes in de hals.
Daar kreeg hij een werkstraf van 120 uur voor.

Vastgesteld is dat er die avond in de Bina-bar twee incidenten zijn geweest.
Bij dat eerste incident zou Randy naar achter zijn gelopen, door dartruimte, naar het toilet.
Ineens staat hij oog in oog met Jan Zuidema.
Bij de politie verklaarde Randy dat hij ineens een geweldige klap voor z’n kop kreeg.
Van Jan Zuidema die daarbij zou hebben gezegd: ‘Zo komen we elkaar weer tegen.’

Er ontstaat tumult en dan een worsteling.
Pascal zou Zuidema daarbij hebben geslagen en geschopt dan wel hebben geprobeerd zijn vriend Randy te ontzetten. Nadat hij een barkruk tegen het hoofd krijgt gezwaaid, gaat hij enigszins dizzy naar buiten.

Vriend Evert zit op dat moment op het toilet.
Als hij het toilet verlaat, staat hij temidden van de – zoals iemand het omschreef – slaanderij.
Evert zegt: ‘Ik heb toen geprobeerd de boel te sussen.’

De barkeeper komt en stuurt iedereen naar buiten.
Buiten belt Pascal zijn vriendin.
En Randy zijn vader die verderop in een café zit, op zeventien minuten lopen.

Vader Klaas zou vervolgens zijn gekomen.
Ineens stormden mannen naar binnen, luiden verklaringen.
Geen stormende mannen gezien, zeggen anderen.
Klaas voorop, zag iemand.
Geen Klaas gezien, dacht een ander.
Evert zegt dat hij rond die tijd weer op het toilet zat.
Pascal belt nog steeds, buiten, met zijn vriendin.
Met graspollen dept hij de fikse buil op het hoofd.

Dan ontstaat een tweede vechtpartij.
Iemand verklaarde te hebben gezien hoe vader Klaas met Jan Zuidema bezig is.
Samen met Randy.
Anderen zeggen dat ze dat juist niet hebben gezien.
Evert zegt, toen hij weer uit de wc kwam, dat hij drie maal heeft geschopt, dat hij zo probeerde het mes uit handen van Jan Zuidema te schoppen.

Er vloeit bloed.
Om 00.53 uur belt de barkeeper via 112 de alarmcentrale.
Om 01.42 uur bezwijkt Jan Zuidema in het ziekenhuis aan zijn verwondingen.

Pascal en Evert zeggen dat ze bij de politie niet direct alles hebben verteld uit angst voor represailles.

Lange tijd was het mes – het moordwapen – zoek.
Vanwege de vermeende wijkcode tapte de politie massaal telefoons.
En werden ook gesprekken afgeluisterd die de dan inmiddels gedetineerde verdachten in de gevangenis voerden met hun bezoek.
Zo hoorde de politie over de lijn dat het mes in een put lag.
Deksels werden gelicht en het bleek te kloppen.

De officier van justitie zegt dat Jan Zuidema dan misschien geen modelburger was, maar het niet verdiende zo te sterven.
In een brief aan de rechtbank schrijven zijn ouders dat de glans van het leven voor hen is verdwenen.
Dat hun rustige ouwe dag is veranderd in een horrorfilm.
Jan, zo schrijven de ouders, had net een nieuwe start gemaakt.

Twee maanden lang hebben rechercheurs getracht de vermeende wijkcode te doorbreken.
Dat dat niet is gelukt, erkent de officier van justitie.
Hij zegt: ‘Op basis van de feiten die wel bekend zijn, zijn andere scenario’s denkbaar.’
Hij zegt ook dat we nooit helemaal zeker zullen weten wat de drijfveren zijn geweest. Motief: onbekend.

Hij ziet desondanks vader Klaas en zoon Randy als de initiators.
Zegt dat het misschien zo is dat Randy alle schuld op zich heeft willen nemen.
En toen hij inzag dat dat niet lukte, toen anderen toch een beetje begonnen te praten, hij besloot te zwijgen.
Misschien is het ook wel net andersom.
Vader een zoon hadden, zegt de officier, helderheid kunnen bieden, maar ze kiezen ervoor om te zwijgen.
‘Dat mag.’
Vijftien jaar cel per persoon wegens moord.

Evert wordt gezien als de man die in een opwelling heeft meegeholpen.
Dat hij steeds op cruciale momenten op het toilet zat, gelooft justitie niet.
‘Hij heeft een aandeel gehad in het geweld.’
Vijf jaar cel wegens medeplegen doodslag.

Pascal, zegt de officier, kan ik niet bij de moord brengen.
‘Daarvoor is er te veel twijfel. Hij was wel bij de eerste confrontatie betrokken.’
Openlijk geweld, geen woord over de hennepkwekerij.
Een straf gelijk aan het voorarrest te eindigen op de dag van de uitspraak mag.

Advocaat Erik de Mare – hij staat zoon Randy bij – zegt dat hij heel vervelend met handen en voeten is gebonden.
Hij zegt: ‘Ik mag van alles van mijn cliënt, maar ik mag van hem niks zeggen over zaken die belastend kunnen zijn voor de medeverdachten.’

Dus zegt hij dat Randy geen man is van messen, als het moet kan hij het met zijn handen wel af, want hij is een grote vent.
Zegt dat wraak geen optie is, dat je geen wraak neemt in een vol café.
Dat er eerder sprake is van een onverwachte confrontatie en niks voorbedacht.
Zegt dat er ongelooflijk veel vragen onbeantwoord zijn gebleven.
En dat de rechtbank nu een oordeel moet geven over feiten die maar voor een deel de waarheid vertellen, in het besef ook dat er misschien wel iets heel anders is gebeurd dan we nu weten.

En dat dat heel onbevredigend moet zijn voor rechters.

Rob Zijlstra

UPDATE – uitspraken

de uitspraken

.

UPDATE – 17 februari 2011 – hoger beroep
Tegen vader Klaas (54) en zoon Randy (29) is in hoger beroep opnieuw vijftien jaar gevangenisstraf geëist.
Advocaat Bram Moszkowicz meent dat er sprak is van noodweer, omdat het slachtoffer de verdachten zou hebben aangevallen. Noodweer leidt tot ontslag van rechtsvervolging (geen straf).
Het openbaar ministerie stelt echter dat de verdachten Jan Zuidema aanvielen en hem met meerdere messteken om het leven brachten. De vader zou het slachtoffer daarbij hebben vastgehouden, terwijl de zoon toestak. Het openbaar ministerie baseert zich op verklaringen van getuigen.
Moszkowicz noemde die verklaringen onbetrouwbaar. De twee verdachten beriepen zich op advies van hun advocaat op het zwijgrecht.

UPDATE – 3 maart 2011 – hoger beroep
Het verslag van de zitting in hoger beroep inclusief de uitspraken >> zwijgrecht

UPDATE – 11 juli 2013 – hoger beroep
Randy is in hoger beroep – na een terugverwijzing door de hoge raad – veroordeeld tot 12 jaar cel wegens medeplegen van moord. >> het arrest