Bingo

Het kan raar lopen in de rechtszaal.
Wat op het ene moment waar lijkt, waar is of als waar wordt verkocht, kan twee weken later heel anders zijn.
Zonder dat er in de tussentijd iets aan de feiten is veranderd.

Er was een grote Bulgaar, een roemruchte vechtsporter in zijn land en daarbuiten, die in de binnenstad van Groningen een student de stuipen op het lijf had gejaagd.
Dat had hij gedaan met zijn imposante verschijning en een vervaarlijk ogend mes.
Behalve topsporter was hij ook houthakker en bodyguard geweest.
De student was kansloos, tuimelde van een trap en raakte lelijk gewond aan de hals.

De officier van justitie zag er een poging tot doodslag in.
Maar na maanden en na nader onderzoek werd het misdrijf teruggebracht tot een eenvoudige mishandeling.
De verwondingen in de hals, rapporteerden forensische onderzoekers, konden nooit zijn veroorzaakt door dat grote mes.

Justitie had er met haar ernstige verdenkingen naast gezeten.
De gevaarlijke Bulgaar had dat steeds gezegd, maar ze geloofden hem niet.
Ondertussen zat hij wel acht maanden in de cel.

De officier van justitie zei met het nieuwe inzicht dat een celstraf van acht maanden genoeg moest zijn en wat hem betreft mocht de verdachte Bulgaar per direct de gevangenis verlaten.

De rechters vonden dat niet zo’n goed idee.
Zij wilden nog eens goed over de ware toedracht nadenken.

Donderdag kwamen ze met hun waarheid: Bulgaarse Boris heeft zich wel degelijk schuldig gemaakt aan een poging tot doodslag op de Groninger student.
Niks acht maanden, maar twee jaar gevangenisstraf.

Tien minuten voordat dit vonnis werd uitgesproken, had de rechtbank de 27-jarige Jason B. uit Hoogezand ontslagen van alle rechtsvervolging.
Jason B. had er serieus rekening mee gehouden dat hij achttien jaar gevangenisstraf zou krijgen.
Dat was twee weken geleden tegen hem geëist.
Donderdagmiddag kon Jason B. gevangenis De Marwei in Leeuwarden als vrij man verlaten.

Hij heeft slechtere dagen in zijn leven gekend.

De officier van justitie beschuldigde B. van moord, drie pogingen daartoe en een gewelddadige beroving.
In november 2009 schoot hij in zijn woning in Hoogezand de 26-jarige Farrel Provence neer.
De Amsterdamse rapper overleed korte tijd later.
Drie andere mannen raakten gewond doordat vier rondvliegende kogels hun benen troffen.

De officier van justitie had vol vertrouwen de rechtbank voorgehouden dat de slachtoffers de waarheid spraken en de verdachte de gemene leugens.
De rechters hoorden het aan, bestudeerden de aangeleverde bewijzen en besloten dat de waarheid precies andersom moet zijn.

De rechters vinden dat Jason B. de waarheid heeft gesproken en bestempelden de verklaringen van de slachtoffers als onbetrouwbaar, als niet waar.
Het verschil tussen deze twee waarheden: 18 jaar.

Zo raar kan het dus lopen.
Hij die dacht eindelijk naar huis te kunnen, moet blijven en hij die vreesde nog jaren te moeten zitten, kon gaan.

De dag in zittingszaal 14 was begonnen met een turnleraar uit Noord-Groningen, over wie justitie zegt dat hij seks heeft gehad met een minderjarige, maar zeer talentvolle, pupil.
Een tiener op turnniveau zes.
De pupil beweert het en de bestuursleden van de gymnastiekvereniging hadden het altijd al gedacht.
Om hun waarheid onder ogen te zien hadden de voorzitter, de secretaris en de penningmeester zich op een woensdagavond verstopt in de bosjes naast het gymnastieklokaal.
Toen hadden ze gezien dat plots het licht in de zaal uitging, terwijl hij en zij nog binnen waren.

Bingo, zeiden ze.
Zeiden we het niet?

De turnleraar ontkent.
Hij zegt dat wat zij beweert niet waar is, dat het niet is gebeurd, maar dat hij wel is ontslagen en met de nek wordt aangekeken.
De officier van justitie denkt in volle overtuiging dat hij liegt en zij niet.
En omdat dat de waarheid moet zijn, moet de turnleraar gestraft.
Met anderhalf jaar celstraf.
Over twee weken beslissen de rechters.

In de rechtszaal draait alles om de zoektocht naar de waarheid.
Soms wordt die gevonden.
De waarheid kan best ongeloofwaardig zijn.
Er zijn juristen die vinden dat de waarheid alleen dat is wat bewezen kan worden.
De juridische waarheid hoeft dus helemaal niet te kloppen met wat er echt is gebeurd.

En het kan nog complexer.
Wetenschapsfilosoof Ton Derksen denkt dat uitgerekend strafrechters, officieren van justitie en rechercheurs grotere kans lopen ernstige fouten te maken bij het zoeken naar de waarheid dan anderen.
De waarheidsvinding in strafzaken heeft veel weg van een loterij, stelt hij.
Hij schreef er een boek over dat vorige week verscheen: De Ware Toedracht.

Ton Derksen ontrafelde de waarheid in de zaak van Lucia de Berk (de B.), de Haagse verpleegster die tot levenslang werd veroordeeld, maar dankzij Derksen na zes jaar cel alsnog werd vrijgesproken.
De filosoof zette met zijn denkwerk heel justitie en een boel rechters in hun hemd.

Derksen schrijft dat mensen – alle mensen – tekort schieten bij het waarnemen van de alledaagse werkelijkheid.
Daar kunnen wij niets aan doen, want zo zijn mensen.

Soms vindt de waarheid stal noch haard.
Daar moeten wij het voorlopig mee doen.

Rob Zijlstra

.

UPDATE – 23 september 2010 – uitspraak
De turnleraar is vrijgesproken. Er is, concludeert de rechtbank, geen wettig en overtuigend bewijs dat de man ontuchtige handelingen heeft gepleegd. Het directe bewijs berust slechts op de verklaring van het meisje. Dit is onvoldoende en steunbewijs ontbreekt. Wel stelt de rechtbank dat er tussen de docent en de pupil mogelijk meer is geweest dan alleen een vriendschappelijke relatie. Dat levert op z’n hoogst een verdenking op waaruit geen conclusies kunnen worden getrokken. Ook merkt de rechtbank op dat de bestuursleden die in de bosjes lagen om de twee te bespieden, niets hebben waargenomen.

HET VONNIS

UPDATE – 25 oktober 2012 – uitspraak hoger beroep
De turnleraar is veroordeeld in hoger beroep. Het Openbaar Ministerie had net als in Groningen 18 maanden geeist. Passend en geboden, vindt het hof. Anders dan de rechters in Groningen oordelen de raadsheren dat de verklaring van het slachtoffer betrouwbaar en geloofwaardig is en dat er voldoende steunbewijs is die die verklaringen onderbouwen. Dan gaan het met name om de gestuurde sms’berichten en de cadeautjes die de leraar aan haar schonk.

HET ARREST

10 comments

  1. Is het boek van Derksen niet een mooie aanleiding om individuele rechters en OvJ’s te interviewen over de wijze waarop zij hun waarheidsvinding beoordelen in het licht van het werk van Derksen e.a.?
    Ik lees eigenlijk uitsluitend interviews met voorzitters van de RvdRechtspraak en het College van P-G’s, maar hun antwoorden ken ik nu wel.
    Willen die rechters/OvJ niet? Mogen ze niet? Of is er vanuit de journalistiek nooit een initiatief op dit punt ondernomen?

  2. Wat Derksen schrijft, is al decennia bekend bij psychologen. In totaal zijn er 12 soorten “bias” (vertekening) bij waarneming, geheugen en reproductie van feiten. Hoe meer macht/autoriteit iemand heeft, des te erger wordt de bias. Maar ook persoonlijkheid speelt een rol; een open geest, rationele instelling en bescheidenheid kunnen bias verminderen. Een verkeerde verhoortechniek kan het daarentegen weer verergeren. Iedere psycholoog weet dit. Het is ook de reden waarom ooggetuigenverslagen erg onbetrouwbaar kunnen zijn (ook die van beedigde ambtenaren, die immers nooit getest zijn op bias).

    Het probleem met bias is dat iedereen denkt dat het van hemzelf wel meevalt. Mijn ogen gingen pas open toen ik tijdens de studie onbedoeld in een experiment bleek te zitten en een ooggetuigenverslag moest maken. Er klopte niets van.

    Dus: de rechters, rechercheurs en OvJ’s die open staan voor de mogelijkheid dat ze bias hebben, zijn juist degenen om wie je je de minste zorgen moet maken. Degenen die echt een vertekend beeld hebben, zul je moeten confronteren met hun onkunde, bijvoorbeeld door ze een aantal tests te laten maken. Tests zoals: vertel een verslag accuraat na; geef een ooggetuigenverslag van iets dat je op video zag; trek logische conclusies uit een verhaal (zonder er iets bij te verzinnen); verhoor met open vragen en vraag door; herken op video wie liegt en wie de waarheid spreekt.
    Al deze tests bestaan al en zijn valide, omdat ze direct een beroep doen op de vaardigheden om de waarheid te vinden.

    Dus, wat let ons?

  3. 29 september 1988 reed ik Nimes door van zuid tot noord met een dreigende lucht en die nacht gotste een gop water van meerdere centimeters bij Pont St Esprit boven op mijn tent terwijl ik half sliep. Wat een noodweer. En de volgende ochtend moest ik tot de knieen toe in de blubber met een zwaar beladen fiets op de rug die appelboomgaard uitworstelen om de weg weer te bereiken.
    Voor mij was het duidelijk: de grote ramp van Nimes was van 29 september 1988.
    Nee, iedereen noemt de nacht van 2 op 3 october 1988.
    Maandag 3 october 1988 vertrok ik om 07:30 uit Chateauneuf in het noorden van Frankrijk, terwijl in Nimes 740 mm regen viel in 6 uur tijd. Bij Pt. St. Esprit viel er 34 mm op mijn tent gedurende de nacht.
    Ik heb mij vergist.

  4. TK inderdaad waar mensen werken worden fouten gemaakt zo maak jij ook een groote denkfout.!

    IK VIND HET DE BESTE UITSPRAAK VAN HET JAAR 2010
    ZODAT OVERVALLERS EN INBREKERS HIER MISSCHIEN VAN AFSCHRIKKEN.

    MOET JE MAAR NIET IEMAND MET 5 MAAN AANVALLEN IN ZIJN EIGEN HUIS DAN MAG JE JEZELF VERDEDIGEN!!!!!!!

    DEZE OVJ HAD EEN BELACHELIJKE HOOGE EIS OPGESTELD DIE NERGENS OP SLOEG!!!!

    IK HEB EINDELIJK MIJN VERTROUWEN TRUG IN HET NEDERLANDSE RECHTSYSTEEM

    PROFICIAT

  5. ‘IK HEB EINDELIJK MIJN VERTROUWEN TRUG IN HET NEDERLANDSE RECHTSYSTEEM’

    Dat is mooi.
    Maar als je het vertrouwen zo gauw terug hebt dan zijn ze het straks ook weer ineens kwijt ook.

    Zo gewonnen, zo geronnen.

  6. Dankje voor de verwijzing naar Ton Derksen. Heb wat rondgeneusd op internet en ben heel wat wijzer geworden. Ben nieuwsgierig naar zijn filosofisch werk. Wat Ton Derksen heeft gedaan in de zaak van Lucia B. is ook dankzij zijn zus de Moo die arts is en vanuit haar professionele achtergrond medisch bewijs heeft kunnen verwerpen. Haar rol is hierin bepalend geweest. En toeval of niet, het is mooi voor Lucia dat juist hun nauwe verwantschap, prof. kennis en “de juiste mensen kennen” ervoor zorgde dat de zaak opnieuw bij het Hof is behandeld. Er waren tal van medici die door vooringenomenheid over de tegenstrijdigheid in medische feiten heen hebben gekeken, en de rechters (niet bekend met de materie) op het verkeerde been hebben gezet. Ton Derksen heeft nadat het bewijs was afgeschoten, gekeken hoe het mogelijk was dat iedereen zo overtuigd was geraakt dat Lucia schuld had aan meerdere overlijdens. Dan is terug te zien dat de beeldvorming zo sterk was dat alles in Lucia’s nadeel is uitgelegd. En tegen beeldvorming is het lastig te verdedigen, of je moet hardop durven zeggen dat het niet ter zake doet, waarmee je indirect het OM en anderen in hun bewijsstelling diskwalificeert. Als verdedigend advocaat moet je dan de fouten aantonen die de anderen maken. Al met al een hoop ruis wat dan van wat waar is afleidt. Dat is natuurlijk wel de omgekeerde wereld. Waar ga je dan als rechter in mee?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s