Het idee minimumstraffen in te voeren is ingegeven door de veronderstelling dat er dan ook zwaarder wordt gestraft.
Veel mensen, zeggen ze, willen minimumstraffen omdat wij vinden dat de straffen die rechters nu opleggen, te soft, te mal voor woorden, zijn.

Nederland kent als een van de weinige landen in Europa niet het systeem van minimumstraffen.
Bij ons mogen strafrechters het zelf weten.
De laagste vrijheidsstraf die opgelegd kan worden, is één dag in de cel.
Een halve dag kan niet.

De PVV heeft een initiatiefvoorstel ingediend dat voorziet in een uitgebreid stelsel van minimumstraffen dat aanzienlijk verder gaat dan die ene dag.
Dit moet Wakker Nederland de vingers doen aflikken.

Onlangs verscheen, naar aanleiding van dit voorstel, een beknopte studie van Peter J.P. Tak, een man met kennis van zaken (emeritus hoogleraar) in de strafrechtelijke rechtsvergelijking. Zijn bevindingen publiceerde hij onder de titel De minimumstraf opnieuw bezien in de reeks publicaties van de Raad voor de Rechtspraak (nr. 4 / 2010, jaargang 6).

Duitsland, schrijft Tak, kent al sinds 1877 minimumstraffen. Daar weten ze niet beter.
In Frankrijk is het in 2007 ingevoerd, nadat het in 1994 was afgeschaft, maar dan in afgezwakte vorm.
In België bestaat het systeem alleen op papier, niet in de praktijk.
Zo onze Belgen zijn.
In Engeland leidde de herinvoering tot een crisis in het gevangeniswezen.

In geen land is het systeem hetzelfde en overal ligt het genuanceerder dan Likkend Nederland zou wensen.
Als er al een overeenkomst is, is het wel dat in alle landen rechters kunnen afwijken van het minimum.
Het mag altijd lager.

Tak schrijft ook dat minimumstraffen vooral zijn bedoeld om rechters een houvast te geven in de straftoemeting.
Het is een hulpmiddel.
Bijna nergens bestaat er een relatie tussen minimumstraffen en zwaardere straffen.
Dat was wel even zo in Engeland, maar na de crisis kwamen ze daar snel op terug.

Tak concludeerde ook het volgende:
De minimumstraffen die er in de verschillende landen bestaan, zijn lager dan de straffen die er in de praktijk – in het echt – worden opgelegd.

Volgens Tak bestaat er ook geen relatie tussen minimumstraffen en een afname van de criminaliteit.
Het schrikt niet af.

Finland kent geen systeem van minimumstraffen.
Finnen zijn ook niet verontrust over het niveau van de opgelegde straffen.
De gevangenispopulatie is er, schrijft Tak, al sinds 1990 stabiel.
Van de 100.000 inwoners zitten er 80 in de bak.
In Nederland zijn dat er momenteel 125 per 100.000 (in 1990: 45)
Het is rustig en veilig in Finland.

Een vooraanstaand Fin, een collega van Tak, zegt dat er in zijn land ook geen populistische roep klinkt om harder te straffen.
Oorzaak: Finland kent geen sensatiemedia.
Daar kun je over nadenken.
Tak: ‘Finland zou wel eens een goed voorbeeld kunnen zijn.’

Iedereen die een mening heeft of wil hebben over een ingrijpende wijziging van het Nederlandse strafrechtstelsel (of niet), zou de bevindingen van Tak eventjes moeten lezen.
Dat kost maar een uurtje.
En zo’n klein uurtje kan voor wie een inbreker liever zes jaar in plaats van zes maanden wil opsluiten, toch geen  probleem zijn.

Rob Zijlstra

De minimumstraf opnieuw bezien (pdf)