Tbs-mannen

Ze heten Richard, Amancio en Tjeerd, zijn respectievelijk 55, 56 en 61 jaar oud en ze hebben een flink deel van het leven verkloot. Ze zaten afgelopen week alle drie op dezelfde stoel in zittingszaal 14. Nog een overeenkomst: ze verlieten de rechtszaal met een beter gemoed dan toen ze binnenkwamen.

Richard en Tjeerd lieten zelfs een paar tranen nadat de rechters verlossende woorden hadden gesproken. Richard wilde nog gekker: hij overwoog om per direct drie dagen verlof op te nemen om het te vieren. Amancio moet nog even geduld hebben, maar voor hem waren er bemoedigende woorden. Hij weet, na 29 jaar, dat hij er bijna is.

Richard, Amancio en Tjeerd zijn tbs’ers.

Richard werd veroordeeld voor een poging tot zware mishandeling en drie bedreigingen. Een daarvan: ‘Ik kwak je onder een auto’. In het vonnis staat dat er sprake is van een ‘destructief gedragspatroon’. Richard was verslaafd als een kwispelende hond in de slagerij. Zijn slachtoffers waren lotgenoten uit het drugsmilieu.

Amancio stak op een maandagmiddag aan de Bosplaat in Delfzijl een 27-jarige man dood. Aanleiding: Caribisch gesodemieter over cocaïne. Tjeerd zeult een heel ander verhaal met zich mee. Hij overviel een café, bedreigde de barkeeper en sloot haar op in (op?) het toilet. De kassa werd de buit. Een dag later werd hij in een hotelkamer gearresteerd.

Het verhaal van Richard speelde zich af in 2004. De rekening: 228 dagen celstraf en tbs. De steekpartij in Delfzijl was in mei 1992. Amancio kreeg tbs met dwangverpleging. Inmiddels – bijna dertig jaar later – geniet hij onbegeleid boodschappenverlof en heeft hij leren drummen, iets wat hij net als het bereiden van smakelijk eten graag doet.

Pal naast de tbs-kliniek waar Amancio verblijft worden zelfstandige woonunits gebouwd. Een daarvan is voor hem gereserveerd. Hoewel het maar een paar stappen verderop is, kijkt hij uit naar de verhuizing. Het plan ooit terug te keren naar Curaçao bestaat niet meer. Een keer met vakantie misschien, niet om er te wonen.

De behandelaars zijn hem na bijna drie decennia therapie gunstig gestemd. Patiënt is al jaren psychiatrisch stabiel, heet het. Toch vinden de deskundigen dat de weg naar vrijheid in kleine stapjes moeten worden genomen. Te snel is niet goed. Amancio zegt: ,,Wat ik heb gedaan is niet goed, maar ik ben er nu ook wel een beetje klaar mee.’’

| ‘We hopen dan dat het na die
twee jaar ook echt voorbij is’

De rechtbank vindt dat er nog twee jaar dwangbehandeling nodig is. ,,Uit alles blijkt dat u het ontzettend goed doet. De komende twee jaar heeft u de tijd om alles rustig op orde te krijgen. We hopen dan dat het na die twee jaar ook echt voorbij is.’’

Amancio trommelt onder de tafel met zijn beringde vingers op zijn bovenbenen. Zucht. Lacht. ,,Ik doe mijn best, ik moet accepteren wat u de rechtbank zegt, ik heb geen keuze.’’

Wat Amancio te wachten staat, haalde Richard afgelopen week binnen: het oo (spreek uit: o o). Onvoorwaardelijk Ontslag. Iedere tbs’er droomt elke nacht van deze twee letters.

Het definitieve einde van zijn tbs hing al in de lucht. Richard heeft een beschutte werkplek en een woning, drank en drugs zijn door hem verbannen. Niet makkelijk want waar hij woont, in Beijum, is zo ontzettend veel drugs aanwezig, zegt hij tegen de rechters.

De deskundigen: maar hij toont veerkracht.
De officier van justitie: de behandeling is geslaagd.
De advocaat: hij heeft er keihard voor gewerkt.
De rechters: maak er wat van!

Richard zegt: ,,Ik ben zo ontzettend blij dat het eindelijk, na zeventien jaar, is afgelopen. Ik kan nu verder met mijn leven.’’ Hij omhelst de cameraman die hem al tien jaar volgt voor een documentaire. Ook de cameraman is ontroerd en blij.

Tjeerd.

Hij pleegde zijn overval op het café in september 2001. Hij werd veroordeeld tot tbs met voorwaarden. Dan hoef je niet naar een kliniek. Maar toen hij in 2005 in een dronken bui een paar mensen bedreigde, overtrad hij die voorwaarden en werd de tbs-light omgezet in dwang. Wel in een kliniek.

Tien jaar later werd de dwangverpleging beëindigd, maar niet voor lang: Tjeerd sloeg met een slok op en na een ruzie met zijn vriendin een gat in een deur. De rechtbank negeerde alle adviezen en stuurde hem terug naar de kliniek. In 2019 besloot diezelfde rechtbank de dwangmaatregel opnieuw op te heffen, maar ditmaal stak het Openbaar Ministerie daar met een geslaagd hoger beroep een stok voor.

Deze week is het twee jaar later en is rond Tjeerd een impasse ontstaan. Hij heeft het ‘behandelplafond’ bereikt, er valt niets meer aan hem te sleutelen, zeggen de deskundigen van buiten de kliniek. Dus laat hem gaan.

Binnen de kliniek zien andere deskundigen dat anders. Nu beëindigen is een te grote stap. De officier van justitie is het daarmee eens: hou ‘m vast.

Tjeerd werkt ondertussen nergens meer aan mee. Hij heeft er geen vertrouwen meer in. De consequentie kan zijn: long stay (long care). Komt-nooit van z’n leven vrij.

Rechters zijn geen gedragswetenschappers. Bij tegenstrijdige adviezen van deskundigen moeten zij echter wel de knoop doorhakken, wetende dat als het onverhoopt misgaat, wij, de chronisch argwanende samenleving, sowieso boos zijn.

| ‘De kliniek kiest voor de veilige weg,
maar wij als rechtbank gaan de nek uitsteken’

De rechters van Tjeerd hebben een kleine tien minuten nodig voor beraad en komen dan met een bijzondere uitspraak. De rechters: ,,De kliniek kiest voor de veilige weg, maar wij als rechtbank gaan de nek uitsteken.’’ Tjeerd mag de kliniek per direct verlaten. Hij moet zich wel houden aan een reeks voorwaarden (zoals geen drank). Lukt dat, dan is er over een jaar ook voor hem een o o.

De rechter merkt op dat Tjeerd de overval in 2001 pleegde onder invloed van drank en dat er toen geen sprake was van ernstige psychiatrische problematiek. Maar toch tbs. De rechters zeggen – ongebruikelijk – dat je je kunt afvragen hoe eerdere beslissingen van de rechtbank tot stand zijn gekomen. ,,Achttien jaar is wel een heel zware sanctie voor een overval.’’

Richting Tjeerd, zeggen de rechters, vrije vertaling: die achttien jaar heeft veel geld gekost, dus ga goed heen.
Richting de officier van justitie die de boel kan verpesten door weer in hoger beroep te gaan: ,,Ik hoop dat u goed heeft geluisterd naar onze overwegingen.’’

Hij heeft met al het bovenstaande niets te maken, maar sprak wel deze wijze woorden: ‘Er is geen kwaad dat altijd duurt en evenmin geen goed dat nooit eindigt.’ Nelson Mandela.

rob zijlstra

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s